Osobne konto, wypłata przekazywana na rachunek krewnego, zaniżanie oficjalnych zarobków albo gromadzenie gotówki poza domem. Sposobów jak małżonek ukrywa dochody jest wiele. Nie oznacza to jednak, że zatajenie pieniędzy pozbawia drugiego małżonka praw do tych środków. Przy ustawowej wspólności majątkowej liczy się bowiem pochodzenie środków, a nie to, na czyim rachunku zostały zgromadzone.
Pensja na osobnym koncie nadal może być wspólna
Zgodnie z art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą przede wszystkim pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Dotyczy to również dochodów z majątku wspólnego i osobistego, na przykład czynszu z mieszkania należącego wyłącznie do jednego małżonka.
Przelanie wypłaty na prywatny rachunek nie zmienia jej zatem automatycznie w majątek osobisty. Co więcej, art. 36 § 1 k.r.o. nakłada na małżonków obowiązek współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności wzajemnego informowania się o jego stanie oraz obciążających go zobowiązaniach. Systematyczne zatajenie dochodów może więc stanowić naruszenie tych obowiązków.
Każdy człowiek ma jednak prawo do niezależności finansowej. Jak zatem to pogodzić? Zależnie od charakteru i stopnia nasilenia zachowania małżonka w grę mogą wchodzić różne przepisy, w tym przepisy karne. Zachowania ograniczające wolność do niezależności finansowej mogą zależnie od okoliczności stanowić nawet przemoc domową, a niekiedy również znęcanie się, oszustwo albo zniszczenie mienia. Prowadząc tym samym do odpowiedzialności karnej.
Przykłady:
- Jeżeli Twój małżonek kontroluje, ogranicza lub pozbawia Cię dostępu do środków finansowych i zasobów materialnych, uzależniając Cię od siebie finansowo, może zachodzić przemoc domowa, a konkretnie przemoc ekonomiczna (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Warto wówczas zgłosić sytuację podmiotowi uprawnionemu do wszczęcia procedury określanej jako „Niebieska Karta”.
- Przemoc ekonomiczna może równocześnie wypełniać znamiona znęcania się, co może uzasadniać wszczęcie postępowania karnego na podstawie art. 207 k.k.
- Jeżeli został ustalony obowiązek alimentacyjny, a małżonek uchyla się od jego wykonywania, może zachodzić przestępstwo niealimentacji z art. 209 k.k.
- Jeżeli małżonek, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadza Cię w błąd i doprowadza w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, może dojść do oszustwa z art. 286 k.k.
- Jeżeli małżonek niszczy lub uszkadza należące do Ciebie rzeczy, może odpowiadać za przestępstwo z art. 288 k.k., a przy niższej wartości szkody za wykroczenie z art. 124 k.w.
Jak wykryć ukrywane pieniądze?
W tym celu dobrze jest w pierwszej kolejności skontaktować się z prawnikiem.
Następnie należy zabezpieczyć legalnie dostępne dowody: historię wspólnego rachunku, potwierdzenia przelewów, umowy, faktury, wiadomości oraz informacje z CEIDG lub KRS, zdjęcia czy nagrania. Nie należy natomiast łamać haseł, instalować oprogramowania szpiegującego ani podszywać się pod małżonka w banku. Mając już to wszystko, warto skierować do małżonka pisemne żądanie udzielenia informacji oraz polubownego załatwienia sprawy.
Jeżeli sprawa trafi do sądu, można wnosić o zobowiązanie małżonka, pracodawcy lub innego podmiotu do przedstawienia dokumentów. W postępowaniu o podział majątku albo o alimenty tajemnica bankowa nie jest przeszkodą nie do pokonania. Pomocny jest tutaj art. 105 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego, który pozwala bankowi przekazać informacje na żądanie sądu. Możliwe jest więc uzyskanie historii rachunków, nawet jeżeli drugi małżonek odmawia jej dobrowolnego ujawnienia.
Ukrycie pieniędzy może obrócić się przeciwko małżonkowi
W postępowaniu o podział majątku sąd ustala jego skład i wartość. Jeżeli pieniądze istniały w chwili ustania wspólności, rachunek prowadzony wyłącznie na nazwisko jednego małżonka nie wyłącza ich z rozliczenia. Warto wskazać również, że wartość składników rozmyślnie zbytych lub roztrwonionych ze szkodą dla drugiego małżonka, może zostać zaliczona na udział osoby, która nimi zadysponowała. Nie każde przemilczenie dochodu automatycznie prowadzi jednak do ustalenia nierównych udziałów, gdyż wymaga to wykazania ważnych powodów, a każdorazowo taka sytuacja podlega ocenie sądu.
Jeżeli zatem małżonek nie zaspokaja potrzeb rodziny, możesz bez występowania o rozwód dochodzić środków na ich zaspokojenie na podstawie art. 27 k.r.o. Jeżeli pozostajecie we wspólnym pożyciu, a małżonek nie wypełnia tego obowiązku, sąd może także nakazać, aby jego wynagrodzenie za pracę lub inne należności były w całości albo w części wypłacane do Twoich rąk (art. 28 k.r.o.). Jeżeli ukrywanie dochodów łączy się z wyprowadzaniem majątku, warto rozważyć żądanie pozbawienia małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym (art. 40 k.r.o.) albo ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej (art. 52 k.r.o.). Wybór środka zależy jednak od skali zagrożenia i dowodów.
Osoba podejrzewająca zatajenie dochodów nie powinna jednak czekać. Im wcześniej zabezpieczy dokumenty i zgłosi precyzyjne wnioski dowodowe, tym mniejsze ryzyko, że wspólne pieniądze skutecznie znikną.
