Fundacja rodzinna została wyposażona przez ustawodawcę w szereg mechanizmów mających zapewnić równowagę pomiędzy ochroną majątku rodzinnego a interesami osób uprawnionych do zachowku lub alimentów. Jednym z mniej znanych, ale niezwykle istotnych rozwiązań są przepisy dotyczące zaliczania świadczeń otrzymywanych przez beneficjenta.
W praktyce oznacza to, że beneficjent nie zawsze będzie mógł jednocześnie otrzymać pełną wartość świadczeń z fundacji rodzinnej, zachowek oraz mienie przekazywane przy rozwiązaniu fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna a zachowek beneficjenta
Jednym z celów fundacji rodzinnej jest uporządkowanie sukcesji majątku. Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia prawa spadkowego. Ustawa przewiduje sytuacje, w których beneficjent fundacji rodzinnej jest jednocześnie osobą uprawnioną do zachowku po fundatorze. Jeżeli beneficjent ma otrzymać od fundacji rodzinnej sumę potrzebną do uzupełnienia należnego mu zachowku, ustawodawca ogranicza możliwość dalszego korzystania z określonych korzyści majątkowych związanych z fundacją rodzinną. Traci on prawo do otrzymania świadczeń i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w części odpowiadającej tej sumie. Rozwiązanie to ma zapobiegać sytuacji, w której ta sama osoba uzyskuje wielokrotne przysporzenia kosztem pozostałych uczestników sukcesji.
Jak wpływa to na rozwiązanie fundacji rodzinnej i mienie otrzymywane przez beneficjenta?
Przepisy te mają szczególne znaczenie przy rozwiązaniu fundacji rodzinnej. W normalnych warunkach pozostały majątek fundacji podlega rozdysponowaniu zgodnie ze statutem oraz wolą fundatora. Jeżeli jednak beneficjent otrzymał lub ma otrzymać środki przeznaczone na pokrycie zachowku, jego prawo do majątku wydawanego przy rozwiązaniu fundacji ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. W praktyce oznacza to, że przy ustalaniu dalszych uprawnień beneficjenta uwzględnia się wartość wcześniej uzyskanych korzyści.
W uproszczeniu można przyjąć następującą zasadę. Jeżeli beneficjent otrzymał od fundacji rodzinnej kwotę tytułem zachowku, to przy rozwiązaniu fundacji rodzinnej wartość ta pomniejszy mienie, które ma otrzymać. Beneficjent nie traci jednak prawa do świadczeń lub mienia przekraczających wartość wcześniej otrzymanego zachowku.
Alimenty a fundacja rodzinna
Podobna zasada dotyczy obowiązku alimentacyjnego ciążącego na fundatorze. Fundacja rodzinna nie może służyć do uchylania się od obowiązku utrzymywania osób uprawnionych do alimentów. Jeżeli fundacja rodzinna spełnia świadczenia na rzecz beneficjenta, świadczenia te podlegają zaliczeniu na poczet obowiązku alimentacyjnego fundatora. Takie same zasady stosuje się do mienia otrzymanego przez beneficjenta przy rozwiązaniu fundacji rodzinnej.
Dlaczego ustawodawca wprowadził takie rozwiązanie?
Fundacja rodzinna ma chronić majątek i zapewniać jego efektywne przekazywanie pomiędzy pokoleniami. Jednocześnie nie może prowadzić do uprzywilejowania jednych osób kosztem innych uprawnionych członków rodziny. Mechanizm zaliczania świadczeń na poczet zachowku lub alimentów służy właśnie zachowaniu tej równowagi. Dzięki temu świadczenia otrzymywane przez beneficjenta uwzględnia się przy dalszych rozliczeniach majątkowych. Pozwala to uniknąć podwójnego lub wielokrotnego zaspokajania tych samych osób z różnych tytułów prawnych.
Co oznacza to dla fundatora i beneficjentów?
Przepisy dotyczące zachowku i alimentów pokazują, że fundacja rodzinna nie funkcjonuje w oderwaniu od prawa spadkowego i rodzinnego. Wiele decyzji podejmowanych przez fundatora na etapie tworzenia fundacji rodzinnej może wpływać na późniejsze rozliczenia pomiędzy beneficjentami.
Dlatego przed powołaniem fundacji rodzinnej warto przeanalizować nie tylko kwestie sukcesyjne i podatkowe. Należy również uwzględnić potencjalne roszczenia alimentacyjne oraz prawa do zachowku. Pozwala to uniknąć sporów. Ułatwia także funkcjonowanie fundacji rodzinnej zgodnie z wolą fundatora przez wiele lat.
