Fundacja rodzinna pozwala oddzielić majątek przeznaczony do sukcesji od majątku osobistego fundatora. Nie oznacza to jednak, że wniesienie aktywów do fundacji automatycznie uwalnia je od wszystkich wcześniejszych zobowiązań. Ustawa przewiduje odpowiedzialność fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora, a szczególną ochroną obejmuje osoby uprawnione do alimentów.
Fundacja rodzinna a długi fundatora, czyli odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji
W pewnych kwestiach kluczowa jest chwila ustanowienia fundacji, a nie data jej wpisu do rejestru. Trzeba również odróżnić moment powstania zobowiązania od terminu jego wymagalności. Dług może bowiem zostać objęty odpowiedzialnością fundacji, mimo że termin zapłaty nastąpi później.
Istnieje zasada ogólna: fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji. Dotyczy to zarówno zobowiązań wynikających z umów, orzeczeń sądowych i innych zdarzeń prawnych, jak również obowiązku alimentacyjnego.
Solidarny charakter odpowiedzialności oznacza, że wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia od fundatora, od fundacji rodzinnej albo od nich obojga. Zapłata dokonana przez jeden z tych podmiotów zwalnia drugi w zakresie, w jakim wierzyciel został zaspokojony.
Fundator nie może samodzielnie wyłączyć lub ograniczyć tej odpowiedzialności w statucie, akcie założycielskim ani w porozumieniu zawartym z fundacją. Takie ograniczenie jest możliwe wyłącznie za zgodą wierzyciela. Fundacja rodzinna nie może więc służyć prostemu przeniesieniu majątku poza zasięg istniejących wierzycieli.
Alimenty powstałe po ustanowieniu fundacji rodzinnej
Odmienne zasady dotyczą obowiązku alimentacyjnego, który powstał już po ustanowieniu fundacji. W takim przypadku podstawowym dłużnikiem pozostaje fundator, jednak fundacja rodzinna również może zostać zobowiązana do wykonania tego obowiązku.
Uprawniony do alimentów może prowadzić egzekucję z majątku fundacji, gdy egzekucja skierowana do majątku fundatora okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność fundacji ma zatem na etapie egzekucji charakter subsydiarny. Najpierw należy podjąć próbę uzyskania należności od fundatora, a dopiero po jej bezskuteczności możliwe jest sięgnięcie do majątku fundacji rodzinnej.
Pozew przeciwko fundacji przed zakończeniem egzekucji
Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z majątku fundatora nie jest jednak warunkiem wniesienia pozwu przeciwko fundacji rodzinnej. Osoba uprawniona do alimentów może pozwać fundatora i fundację jeszcze przed wykazaniem, że egzekucja wobec fundatora nie przyniosła rezultatu.
Rozwiązanie to pozwala wcześniej uzyskać tytuł egzekucyjny przeciwko fundacji. Samo prowadzenie egzekucji z jej majątku będzie jednak możliwe dopiero po spełnieniu ustawowej przesłanki stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec fundatora.
Czy fundacja odpowiada za długi fundatora całym swoim majątkiem?
Zakres odpowiedzialności fundacji rodzinnej jest ograniczony do wartości mienia wniesionego przez fundatora. Wartość tę ustala się według stanu mienia z chwili jego wniesienia, ale według cen obowiązujących w chwili zaspokojenia wierzyciela. W praktyce odpowiedzialność nie zawsze będzie więc odpowiadała historycznej wartości wskazanej w dokumentach fundacji.
Fundacja rodzinna nie jest sposobem na uniknięcie długów
Odpowiedzialność fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora chroni wierzycieli przed wyprowadzeniem majątku do nowej struktury sukcesyjnej. Szczególne regulacje dotyczące alimentów mają natomiast zagwarantować, że ustanowienie fundacji nie pogorszy sytuacji osób, którym fundator powinien zapewniać środki utrzymania.
Przed wniesieniem majątku do fundacji warto zatem przeanalizować istniejące zobowiązania fundatora, możliwe roszczenia oraz obowiązki alimentacyjne. Pozwala to prawidłowo ocenić ryzyko i zaprojektować fundację rodzinną w sposób zgodny z prawem i potrzebami fundatora oraz beneficjentów.
