W przestrzeni publicznej ostatnio pojawiają się informacje o możliwych zmianach w przepisach dotyczących fundacji rodzinnej. Punktem wyjścia do tej dyskusji jest projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej z czerwca 2026 r. Dokument przygotowany po pierwszych trzech latach funkcjonowania tej instytucji w polskim porządku prawnym. Czy ogłoszenie ministerstwa zawiera zatem nadchodzące zmiany w fundacji rodzinnej?
Dokument zawiera diagnozę praktyki, dane dotyczące działania fundacji rodzinnych oraz propozycje kierunków zmian. Nie jest to jednak jeszcze nowelizacja ustawy o fundacji rodzinnej, ani nawet gotowy projekt ustawy. Na obecnym etapie mamy do czynienia z głosem w dyskusji o przyszłości fundacji rodzinnej. Nie jest to jednak nic konkretnego co zmieniałoby sytuację fundatorów, beneficjentów i samych fundacji rodzinnych
Fundacja rodzinna pod lupą ministerstwa
Fundacja rodzinna została wprowadzona jako narzędzie sukcesji, ochrony majątku i długoterminowego zarządzania kapitałem rodzinnym. Jej podstawowym celem miało być ułatwienie przekazywania majątku kolejnym pokoleniom, zwłaszcza w firmach rodzinnych. Przegląd ustawy pokazuje jednak, że praktyka funkcjonowania fundacji rodzinnych jest znacznie szersza niż pierwotne założenia.
Ministerstwo zwraca uwagę między innymi na kwestie podatkowe, rolę fundatora jako beneficjenta, działalność gospodarczą fundacji, rejestr fundacji rodzinnych oraz potrzebę lepszego dostępu organów państwa do określonych informacji. W dokumencie pojawiają się także propozycje dotyczące ewentualnego uszczelnienia przepisów podatkowych.
Propozycje zmian to nie obowiązujące prawo
Warto wyraźnie oddzielić analizę ministerstwa od realnej zmiany przepisów. Samo wskazanie propozycji w przeglądzie ustawy nie oznacza, że fundacja rodzinna od jutra będzie działała na nowych zasadach. Nie oznacza też, że wszystkie przedstawione pomysły zostaną przyjęte.
Część zagadnień została wskazana jako wymagająca szerokiej dyskusji. Nawet zatem autorzy dokumentu nie traktują wszystkich propozycji jako gotowych rozwiązań legislacyjnych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy, fundatorzy i beneficjenci powinni obserwować kierunek debaty, ale nie powinni podejmować decyzji wyłącznie na podstawie medialnych skrótów lub nagłówków.
Kto naprawdę zdecyduje o zmianach?
Do faktycznej zmiany ustawy potrzebny jest pełny proces legislacyjny. Najpierw musiałby powstać konkretny projekt ustawy. Następnie projekt musiałby przejść przez prace parlamentarne, potem głosowanie w Sejmie i Senacie, a na koniec podpis Prezydenta. Dopiero przejście tego procesu mogłoby doprowadzić do wejścia zmian w życie.
To oznacza, że dzisiejsze propozycje ministerstwa nie mają jeszcze mocy obowiązującej. Chociaż mogą stać się podstawą przyszłej nowelizacji, to równie dobrze mogą zostać zmienione, złagodzone, odłożone w czasie albo w ogóle porzucone.
Co powinni zrobić fundatorzy i beneficjenci?
Najrozsądniejsze podejście to zachowanie spokoju i bieżące monitorowanie procesu. Fundacje rodzinne nadal funkcjonują na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. Warto jednak zawsze przeanalizować statut, strukturę majątku, sposób wypłat dla beneficjentów oraz model podatkowy fundacji. Chociaż bowiem niebezpieczeństwo nie nadchodzi aktualnie ze strony ustawodawcy, to już tkwiące w strukturze problemy mogą ujawnić się znacznie wcześniej niż nowa ustawa.
Przegląd ustawy o fundacji rodzinnej jest oczywiście sygnałem, że ustawodawca przygląda się tej instytucji coraz uważniej. Nie jest jednak końcem fundacji rodzinnej ani automatyczną zmianą zasad. Na razie to zaproszenie do dyskusji o tym, jak fundacja rodzinna powinna działać w kolejnych latach.
