Fundacja rodzinna daje fundatorowi dużą swobodę w określaniu, kto i na jakich zasadach będzie korzystał z rodzinnego majątku. Jednym z ciekawszych pytań pojawiających się przy tworzeniu statutu jest to, czy świadczenia dla beneficjenta fundacji rodzinnej można uzależnić od jego zachowania. Odpowiedź jest co do zasady twierdząca. Ustawa pozwala przyznać świadczenie pod warunkiem albo z zastrzeżeniem terminu, dzięki czemu fundator może powiązać wypłatę pieniędzy lub przekazanie innych składników majątku z określonymi zdarzeniami.
Zachowanie beneficjenta jako warunek wypłaty świadczenia
Świadczenia dla beneficjenta fundacji rodzinnej mogą służyć finansowaniu utrzymania, edukacji, leczenia, zakupu mieszkania albo rozwoju działalności zawodowej beneficjenta. Fundator może przy tym zastrzec, że wypłata nastąpi dopiero po ukończeniu studiów, zdobyciu określonych kwalifikacji, podjęciu pracy lub zaangażowaniu się w rodzinny biznes.
Możliwe jest również uzależnienie świadczeń od powstrzymania się od określonego zachowania. Statut może przykładowo przewidywać czasowe wstrzymanie wypłat w przypadku działania na szkodę fundacji, naruszania zasad poufności albo podejmowania działalności konkurencyjnej. Takie rozwiązania pozwalają chronić majątek fundacji rodzinnej i wspierać odpowiedzialne korzystanie ze zgromadzonego kapitału.
Warunek powinien być jasny i możliwy do sprawdzenia
Zagrożeniem są nieprecyzyjne postanowienia odwołujące się do „godnego zachowania”, „życia zgodnego z wartościami rodziny” albo „właściwego postępowania”. Takie sformułowania mogą prowadzić do sporów, ponieważ nie wskazują, kto i według jakich kryteriów ma oceniać beneficjenta.
Warunek powinien być zatem obiektywny, możliwy do spełnienia oraz odpowiednio udokumentowany. Statut powinien określać również organ uprawniony do weryfikacji warunku, wymagane dokumenty, procedurę podjęcia decyzji oraz skutki czasowego albo trwałego niespełnienia kryterium. Pozwala to ograniczyć ryzyko uznaniowego działania zarządu.
Czy fundator może wprowadzić dowolne ograniczenia?
Swoboda fundatora nie jest nieograniczona. Warunki wypłaty świadczeń nie powinny naruszać prawa, zasad współżycia społecznego ani dóbr osobistych beneficjenta. Nie mogą też prowadzić do obejścia przepisów bezwzględnie obowiązujących. Szczególnej ostrożności wymagają postanowienia ingerujące w życie prywatne, wybór małżonka, przekonania, stan zdrowia lub relacje rodzinne.
Fundacja rodzinna nie powinna stawać się instrumentem nadmiernej kontroli nad dorosłym beneficjentem. Warunki najlepiej wiązać z ochroną majątku, edukacją, rozwojem zawodowym lub realizacją jasno określonego celu fundacji.
Co się stanie po niespełnieniu warunku?
Skutek zależy od treści statutu. Beneficjent może utracić prawo do pojedynczej wypłaty, jego świadczenie może zostać zawieszone albo może otrzymać je po późniejszym spełnieniu wymagań. Nie musi to zatem oznaczać utraty statusu beneficjenta ani wszystkich jego uprawnień.
Nawet po spełnieniu warunku wypłata nie może zagrażać wypłacalności fundacji wobec innych wierzycieli. Warto więc uwzględniać nie tylko zachowanie beneficjenta, lecz także aktualną sytuację finansową fundacji rodzinnej.
Zarząd powinien ściśle przestrzegać statutu. Świadczenie wypłacone mimo niespełnienia warunku może podlegać zwrotowi, a odpowiedzialność może obciążyć również członków zarządu odpowiedzialnych za nieprawidłową wypłatę.
Dobrze napisany statut zapobiega rodzinnym sporom
Uzależnienie świadczeń od zachowania beneficjenta może być skutecznym elementem strategii sukcesyjnej, o ile warunki są rozsądne, jednoznaczne i zgodne z prawem. Precyzyjny statut fundacji rodzinnej powinien zatem równoważyć wolę fundatora, interes fundacji oraz jej beneficjentów.
